Legitieme portie berekenen Nederland

Legitieme portie berekenen met deze tool

De legitieme portie berekenen is belangrijk zodra een kind is onterfd of het vermoeden bestaat dat het te weinig krijgt uit een erfenis. De legitieme portie is het deel van de nalatenschap waar een kind volgens de wet altijd recht op houdt, ongeacht wat er in het testament staat. Deze tool vertaalt de wettelijke regels naar een concreet bedrag: je vult de nalatenschap in, het aantal kinderen, eventuele giften bij leven en of er een langstlevende partner is, en je ziet meteen de legitieme portie per kind en het totaal.

Het doel is om een abstracte regel uit het erfrecht om te zetten in een bruikbaar getal. In plaats van te gissen wat een onterfd kind kan opeisen, krijg je een betrouwbare schatting die je kunt gebruiken als vertrekpunt voor een gesprek met een notaris of bij het opstellen of beoordelen van een testament.

Wat de legitieme portie betekent

De legitieme portie is een beschermingsregel voor kinderen. In Nederland kun je in je testament veel zelf regelen, maar je kunt een kind niet volledig met lege handen achterlaten. Elk kind, en soms een afstammeling van een overleden kind, heeft recht op een minimumdeel van de erfenis. Dat minimumdeel heet de legitieme portie en bedraagt de helft van het wettelijk erfdeel.

Belangrijk is dat de legitieme portie een vordering in geld is en geen recht op specifieke goederen. Een onterfd kind kan dus niet het ouderlijk huis of een sieraad opeisen, maar wel een geldbedrag ter grootte van zijn portie. Wie geen beroep doet op de legitieme portie, laat dit recht liggen; het wordt niet automatisch toegekend en moet binnen een bepaalde termijn worden ingeroepen.

De legitimaire massa als basis

De berekening begint bij de legitimaire massa. Dat is de basis waarover de legitieme portie wordt bepaald. De massa bestaat uit de waarde van de nalatenschap op het moment van overlijden, vermeerderd met bepaalde giften die de erflater tijdens zijn leven heeft gedaan. Door die giften mee te tellen, voorkomt de wet dat iemand zijn vermogen bij leven wegschenkt om zo de legitieme portie van een kind uit te hollen.

Niet elke gift telt volledig mee, en schulden van de nalatenschap kunnen de massa juist verkleinen. In deze tool geef je de nalatenschap en de bij te tellen giften apart op, zodat de massa transparant is opgebouwd. Hoe hoger de massa, hoe hoger het bedrag waarop een kind uiteindelijk recht heeft.

Van massa naar wettelijk erfdeel

Om de legitieme portie te vinden, moet eerst het wettelijk erfdeel worden bepaald. Het wettelijk erfdeel is het deel dat een kind zou krijgen als er geen testament was en de wet de verdeling regelde. Je berekent het door de legitimaire massa te delen over alle erfgenamen die volgens de wet zouden erven.

Tot die erfgenamen behoren in beginsel alle kinderen en, als die er is, de langstlevende echtgenoot of geregistreerd partner. Heeft iemand drie kinderen en geen partner, dan is het wettelijk erfdeel per kind een derde van de massa. Is er wel een langstlevende partner, dan wordt de massa over vier personen verdeeld en valt het erfdeel per kind lager uit. In de tool kies je daarom expliciet of er een langstlevende partner meetelt.

Van erfdeel naar legitieme portie

Zodra het wettelijk erfdeel per kind bekend is, volgt de laatste stap. De legitieme portie is de helft van dat wettelijk erfdeel. Deze fractie ligt vast in de wet en is voor alle kinderen gelijk. Bij een wettelijk erfdeel van 100.000 euro per kind komt de legitieme portie dus uit op 50.000 euro per kind.

Door de legitieme portie per kind te vermenigvuldigen met het aantal kinderen zie je hoeveel van de nalatenschap in totaal beschermd is. Het deel dat overblijft, is de ruimte die de erflater vrij mag verdelen, bijvoorbeeld ten gunste van een partner, een goed doel of een specifiek kind. Zo maakt de tool zichtbaar hoeveel bewegingsvrijheid een testament werkelijk heeft.

Wanneer wordt de portie uitgekeerd

Een recht op de legitieme portie betekent niet altijd een directe uitbetaling. Vaak beschermen de wet en het testament de langstlevende partner, waardoor de vordering van een onterfd kind pas opeisbaar wordt bij het overlijden van die partner. Het kind heeft dan wel een vaststaand recht, maar moet soms jaren wachten voordat het bedrag daadwerkelijk vrijkomt.

De hoogte van de vordering staat echter meteen vast en groeit in bepaalde gevallen met een rente. Voor de planning is het daarom nuttig het bedrag nu al te kennen, ook als de uitkering later plaatsvindt. De tool laat dat bedrag zien, zodat alle betrokkenen weten waar ze aan toe zijn.

Voor wie is deze tool bedoeld

• Onterfde kinderen die willen weten op welk minimumbedrag zij aanspraak kunnen maken
• Ouders die een testament opstellen en willen zien hoeveel ruimte zij vrij kunnen verdelen
• Erfgenamen en executeurs die een verdeling moeten toetsen aan de rechten van de kinderen
• Iedereen die een nalatenschap wil doorrekenen voordat een notaris wordt ingeschakeld

Waar je op moet letten

Het gaat om een schatting op basis van de wettelijke formule en de fractie van de helft. De uitkomst hangt sterk af van de vraag welke giften meetellen en hoe de nalatenschap precies is opgebouwd. Schulden, een ondernemingsvermogen of een woning met een hypotheek kunnen de massa flink veranderen.

Let ook op de positie van de langstlevende partner en op eventuele afspraken in het testament. Deze kunnen bepalen wanneer de vordering opeisbaar is en of er rente over loopt. Gebruik de uitkomst als vertrekpunt en laat een concrete verdeling altijd controleren door een notaris of erfrechtjurist, zeker als de belangen groot zijn.

Hoe haal je er het meeste uit

Vul eerst de zuivere nalatenschap in zonder giften om je basisbedrag te zien. Voeg daarna de bij te tellen giften toe om te zien hoe de bescherming van de kinderen verandert. Kies vervolgens of er een langstlevende partner meetelt, want dat verschuift het erfdeel per kind merkbaar.

Gebruik het resultaat om te bepalen hoeveel van de erfenis vaststaat en hoeveel vrij te verdelen is. Zo bereid je een gesprek met de notaris goed voor en voorkom je verrassingen over wat een kind uiteindelijk kan opeisen.

Dit is algemene informatie om te plannen en te vergelijken en vormt geen juridisch of financieel advies.

Over deze tool: legitieme portie berekenen

Legitieme portie berekenen: gebruik deze tool voor een directe, nauwkeurige schatting. De cijfers volgen de officiële richtlijnen en worden bijgewerkt voor 2026. Pas de velden aan je situatie aan of bekijk al onze rekenmachines om je volgende stap te plannen.