Obligatiekoers en effectief rendement Nederland

Obligatiekoers berekenen en het effectief rendement bepalen

Wie in obligaties belegt, ontkomt niet aan het begrip koers. De couponrente die op een obligatie staat, zegt namelijk weinig over wat je er werkelijk mee verdient. Bepalend is de prijs die je betaalt, en die prijs druk je uit in een koers. Met deze tool kun je de obligatiekoers berekenen naar een concrete aankoopprijs en meteen zien wat een obligatie oplevert: de jaarlijkse coupon, de koerswinst of het koersverlies bij aflossing en een benadering van het effectief rendement tot aan het einde van de looptijd.

De vier gegevens die je invult zijn de nominale waarde, de couponrente, de aankoopkoers en de resterende looptijd. Uit die vier waarden rolt een compleet beeld van de obligatie. Je ziet direct hoe de koers doorwerkt in je rendement en waarom een obligatie onder pari iets anders oplevert dan een obligatie boven pari.

Wat de nominale waarde en de coupon betekenen

De nominale waarde is het bedrag dat de uitgever aan het einde van de looptijd terugbetaalt. Voor de meeste obligaties is dat 1000 euro per stuk. Over die nominale waarde keert de uitgever elk jaar een vast percentage rente uit, de couponrente. Een obligatie met een nominale waarde van 1000 euro en een couponrente van 3 procent betaalt dus elk jaar 30 euro, ongeacht de prijs die jij voor het stuk hebt neergelegd.

Dat is een belangrijk uitgangspunt. De coupon is gekoppeld aan de nominale waarde en niet aan je aankoopprijs. Koop je de obligatie voor minder dan 1000 euro, dan ontvang je nog steeds die 30 euro per jaar. Je rendement op het ingelegde geld ligt daardoor hoger dan de couponrente op het eerste gezicht doet vermoeden. Precies dat effect maakt de koers zo bepalend.

Hoe de aankoopkoers de prijs bepaalt

De aankoopkoers is de prijs van de obligatie uitgedrukt als percentage van de nominale waarde. Een koers van 98 procent betekent een aankoopprijs van 980 euro voor een nominale waarde van 1000 euro. Je koopt dan onder pari. Een koers van 104 procent betekent een aankoopprijs van 1040 euro, boven pari. De aankoopprijs bereken je door de nominale waarde met de koers te vermenigvuldigen en door honderd te delen.

Waarom noteert een obligatie zelden precies op 100 procent? Dat komt door de marktrente. Op het moment van uitgifte sluit de coupon meestal aan bij de rente op dat moment, zodat de koers rond de 100 procent ligt. Beweegt de marktrente daarna, dan beweegt de koers mee, in tegengestelde richting. Stijgt de rente, dan wordt een bestaande obligatie met een lagere coupon minder waard en zakt de koers onder de 100 procent. Daalt de rente, dan wordt diezelfde obligatie juist meer waard en stijgt de koers boven pari.

Deze omgekeerde relatie tussen rente en koers is de motor achter de obligatiemarkt. Ze zorgt ervoor dat obligaties met heel verschillende coupons toch een vergelijkbaar effectief rendement kunnen bieden. De coupon staat immers vast, maar de koers past zich aan tot het rendement in lijn is met wat de markt op dat moment vraagt.

Van koers naar effectief rendement

Het effectief rendement is de maat waar het uiteindelijk om draait. Het combineert twee bronnen van opbrengst. De eerste is de coupon: het vaste bedrag dat je elk jaar ontvangt. De tweede is het koersresultaat: het verschil tussen de nominale waarde die je aan het einde terugkrijgt en de prijs die je hebt betaald.

Deze tool verdeelt dat koersresultaat lineair over de resterende looptijd. Kocht je een obligatie van 1000 euro nominaal voor 980 euro met een looptijd van vijf jaar, dan is de koerswinst bij aflossing 20 euro. Verdeeld over vijf jaar levert dat 4 euro per jaar op. Samen met de coupon van 30 euro geeft dat 34 euro per jaar. Gedeeld door de aankoopprijs van 980 euro komt het effectief rendement uit op ongeveer 3,47 procent, iets boven de couponrente van 3 procent. Dat verschil ontstaat doordat je onder pari hebt gekocht.

Koop je juist boven pari, dan draait de rekensom om. Dan betaal je meer dan je aan het einde terugkrijgt, en dat koersverlies drukt je effectief rendement onder de couponrente. Zo laat de tool zien dat een hoge coupon niet automatisch een hoog rendement betekent: als je die coupon duur inkoopt via een koers boven pari, valt het rendement tegen.

Een concreet rekenvoorbeeld

Neem een obligatie met een nominale waarde van 1000 euro, een couponrente van 3 procent, een aankoopkoers van 98 procent en een resterende looptijd van vijf jaar.

• Aankoopprijs: 980 euro, want 1000 euro maal 98 procent.
• Jaarlijkse coupon: 30 euro, want 1000 euro maal 3 procent.
• Koerswinst bij aflossing: 20 euro, want 1000 euro min 980 euro.
• Koerswinst per jaar: 4 euro, want 20 euro verdeeld over vijf jaar.
• Effectief rendement: 34 euro gedeeld door 980 euro, oftewel ongeveer 3,47 procent.

Het effectief rendement ligt in dit voorbeeld boven de couponrente, doordat je onder pari kocht en aan het einde het volledige nominale bedrag terugontvangt. Zet je de koers op 104 procent, dan wordt de aankoopprijs 1040 euro, is de koerswinst negatief en zakt het effectief rendement onder de couponrente. Door de koers stap voor stap te wijzigen, zie je meteen hoe gevoelig het rendement is voor de prijs die je betaalt.

Onder pari, op pari en boven pari

De uitkomsten van de tool zijn terug te brengen tot drie situaties. Koop je onder pari, tegen een koers onder de 100 procent, dan is er een koerswinst bij aflossing en ligt je effectief rendement boven de couponrente. Koop je precies op pari, tegen 100 procent, dan is de aankoopprijs gelijk aan de nominale waarde, is er geen koersresultaat en vallen couponrente en effectief rendement samen. Koop je boven pari, tegen een koers boven de 100 procent, dan lijd je een koersverlies bij aflossing en ligt je effectief rendement onder de couponrente.

Deze samenhang verklaart waarom je een obligatie nooit alleen op de couponrente beoordeelt. Twee obligaties met dezelfde coupon kunnen een totaal verschillend rendement geven zodra hun koersen uiteenlopen. Pas door de koers om te rekenen naar een aankoopprijs en het rendement volledig door te rekenen, wordt duidelijk welke obligatie werkelijk de betere keuze is.

Waar je op moet letten

Het rekenmodel gaat uit van een aantal vereenvoudigingen. Het veronderstelt dat je de obligatie aanhoudt tot de aflossing en dat de uitgever gewoon terugbetaalt. Kredietrisico, de kans dat de uitgever in gebreke blijft, zit niet in de berekening. Een opvallend hoog effectief rendement is vaak juist een teken dat de markt een hoger risico inprijst.

Ook de herbelegging van coupons blijft buiten beeld, terwijl een exacte yield to maturity ervan uitgaat dat je elke coupon tegen hetzelfde rendement herbelegt. Verder is de uitkomst een bruto rendement: transactiekosten en belasting zijn niet verrekend. Voor Nederlandse particulieren vallen obligaties doorgaans in box 3, waar een forfaitair rendement over het vermogen wordt belast in plaats van de werkelijke coupon. Ondanks deze beperkingen geeft de tool een helder en eerlijk beeld van wat een obligatie tegen een bepaalde koers oplevert.

Deze informatie is algemeen van aard en vormt geen financieel advies.

Over deze tool: obligatiekoers berekenen

Obligatiekoers berekenen: gebruik deze tool voor een directe schatting op basis van de gegevens die je invoert. Pas de velden aan je situatie aan of bekijk al onze rekenmachines om je volgende stap te plannen.